Mokums

Van namen naar nummers

Het ontbreken van een bevolkingsregister was de directe aanleiding om in 1796 huizen te gaan nummeren. Tot die tijd had ieder huis een naam, meestal dat van de bewoner of het beroep dat er achter de deuren werd uitgeoefend.

De bakker
Tja, wat is er simpeler dan 'vragen naar de bekende weg'. Als je naar iemand moest maar de weg niet kende dan vroeg je daarnaar, in iedere buurt wist men waar de bakker of de schoenmaker zat, je werd dan doorgestuurd. Je wandelde zo van buurt tot buurt waar je steeds moest vragen maar ook wel een stukje verder kwam.
Als adres had je: 'drie huizen naast bakker Veerman'.

Door het bijbouwen van huizen verdween de logica, immers, zo had je een straat met tien huizen aan de ene kant en tien aan de andere kant, dat was nog eenvoudig. Maar als er tussen deze straat en de volgende straat een blok huizen werd gebouwd was er weer een probleem bij.

Buurten krijgen eigen nummers
Amsterdam bestond uit wijken. De stad breidde zich echter snel uit waardoor de nummering van de huizen totaal geen inzicht meer gaf wie waar woonde en hoe je van a naar b kwam.
Iedere buurt kreeg daarop een eigen nummering. Het alfabet werd erbij gehaald zodat je eerst naar een buurt moest, bijvoorbeeld wijk G om vervolgens naar huis 17 te gaan.

Probleem voor de bewoners was dat de wijken en buurten niet meer overeenstemden. Een wijk werd door een paar straten gevormd waarbinnen men wel wist waar men moest zijn maar een buurt werd door een paar wijken gevormd waardoor het voor Amsterdammers al bijna ondoenlijk werd een straat, laat staan huis te vinden. Er waren zo'n zestig buurten.
Bijkomend probleem was dat lange straten en grachten zich uitstrekten over meerdere buurten, bijvoorbeeld de grachtengordel. Daar een huis vinden was vaak ombegonnen werk.

Rechts even, links oneven
De nummering ging in 1874 opnieuw op de schop, een straat of gracht werd doorgenummerd, maar waar begin je? Ook daar moest logica in zitten. Men koos voor oost en west. Als je aan de westkant van een straat loopt moeten de huisnummers even zijn, aan de oostkant oneven. Maar wat nu als je niet weet waar het noorden ligt, dan weet je ook niet waar het westen is.

Daar is een handig foefje op dat bijna tlijd werkt. Je schat in waar het centraal station ligt, daar begint de nummering en de even nummers zitten dan aan de rechterkant. Voor grachten is dat wat lastig als die om het centrum heen liggen zoals de Herengracht maar toch, de kop ligt dichter bij het CS dus daar (bij de Brouwersgracht) begint de telling.

Woonblokken, volgende probleem
De Bijlmer is een goed voorbeeld van het manco dat het systeem van de negentiende eeuw opleverde, hoe kun je een flat nummeren? De hotelnummering (203 staat voor de derde kamer op de tweede verdieping) werd ingevoerd.
Dit was zo rond 1960. De woningnood in Amsterdam bracht echter een volgend probleem met zich mee.

23a, 23b, 23c en 23d
Een huis werd gesplitst, op nummer 23 woonde niet alleen meer de familie Pietersen maar de vier verdiepingen voorzagen onderdak voor vier gezinnen. Een letter achter het huisnummer was de ideale oplossing want de nummering bleef in tact.
Helaas werd dit niet overal even consequent gehanteerd maar je kunt stellen dat het systeem eindelijk voldeet.
Zowel de hotelnummering als de lettertoevoeging bewijzen nog altijd hun nut.

Formeel besluit
Doordat er door de jaren heen verschillende besluiten zijn genomen vielen er woningen tussen het wal en het schip, oftewel, ze bestonden eenvoudigweg niet meer, maar ook kwam het voor dat een huis tweemaal geregistreerd stond.
Het bestand kromp na een opschoninng met tien procent, alsof er een bom was ingeslagen en een tiende van de stad had weggevaagd.

De regels rond het nummeren van huizen zijn door de regering in 2004 vastgelegd in de BAG, Wet Basisregistraties Adressen en Gebouwen, iedereen dient zich te houden aan deze regels. Verdwalen behoort dan tot het verleden.

De Gemeente over huisnummering
Op grond van de landelijk ingevoerde wet BAG is Amsterdam verplicht op een uniforme wijze nummeraanduidingen toe te kennen aan woningen, boten, campings, bedrijven en andersoortige bedrijfsterreinen.
Direct nadat de bouwvergunning is afgegeven wordt er direct een nummeraanduiding toegekend. Op het object mag dit worden aangeduid maar dus ook alleen als dit een toegekend nummer is.

De Dienst Milieu en Bouwtoezicht (DMB) gaat over de aanvragen, uiteraard zijn er kosten verbonden aan het aanvragen van een nummering. Voor Amsterdam vindt u meer informatie bij de afdeling Bouw- en Woningtoezicht van het stadsdeel waar het object zich bevindt.

Omdat de link van de gemeente naar het besluit niet meer werkt kunt u op MokumsNL het document Verordening op de vastgoedregistratie DOWNLOADEN.

Weetje
Vroeger werden er gevelstenen (link) gebruikt om een huis te benoemen. Je vroeg dan naar 'het huis met de waterpomp'. Zeker als je in een wijk of buurt woonde was dit handig want iedereen wist wel waar dat was.
De mobiliteit van de mens kent geen grenzen dus wist je ook niet waar je naar vragen moest. Een routeplanner zag er dan ongeveer zo uit.

Ga de strat uit waar je rechts de bakker hebt. In de volgende straat ga je naar de kapper en vraagt naar het huis met de scheerkwast. Van daar ga je naar links totdat je een huis ziet met een leeuw op de dakgevel.
Vraag daar in de buurt naar het huis met de gevelsteen waar een ladder op staat, drie huizen daarnaast wonen wij.

VERDWENEN EN VERGETEN STRATEN