Mokums

Zuiderkerk, Sint Antoniebreestraat

De Zuiderkerktoren is voor mij net zoiets als zwembad De Heiligenweg, het is bijzonder maar dat zie je niet omdat het er altijd is geweest. Dat dat zwembad plaats heeft gemaakt voor een winkelcentrum is jammer maar begrijpelijk. De Zuidertoren klimt boven de huizen uit waar het tussen staat, daardoor zie je in een wijde omgeving de toren van de Zuiderkerk, zeer bijzonder.

Op de brug van de Staalstraat bijvoorbeeld kijk je over de Groenburgwal richting de Amstel, in je rug priemt de Zuiderkerk, snel omdraaien dus. De Groenburgwal is een van de mooiste grachtjes van Amsterdam en aan het eind zie je de Zuiderkerktoren. Als je over de Kloveniersburgwal richting de Nieuwmarkt loopt passeer je al vrij snel de Raamgracht, daar staat links de Zuidertoren weer.
Maar ook vanaf de Stopera is de toren duidelijk zichtbaar, en toch, als je er even snel naar toe wilt lopen moet je even de weg vragen want de kerk ligt ietwat verscholen.

Vanaf de Zwanenburgwal loop je de Raamgracht op, via een van de zijstraatjes, bijvoorbeeld de Zanddwarsstraat, kom je bij de kerk uit, je kunt ook via de Sint Antoniebreestraat gaan. Het is maar net waar je vandaan komt.

Functioneel
De Zuiderkerk is een Protestantse kerk in de Nieuwmarktbuurt en is gevestigd op het adres Zuiderkerkhof 72. Dit hof is ietwat omstreden, net als het gebouw dat om dit hof heen is gebouwd. Veel huizen moesten hier wijken voor de metro, de kerk bleef staan, kan ook haast niet anders natuurlijk, het betreft hier een monumentaal pand. In de oorlog zijn hier Joden door de Duitsers gefussilleerd en in een massagraf gegooid dat tijdens de aanleg van de metro werd ontdekt.
Er werd echter geen ruchtbaarheid aan gegeven omdat men de aanleg van de ondergrondse niet langer wilde vertragen. Niets doet meer denken aan dit massagraf. Wel werd er het Pentagon gebouwd. Kleine en grote woningen door elkaar heen maar door de jaren heen is er van sociale woningbouw hier geen sprake meer, de huren zijn er torenhoog. Het gebouw is afgrijselijk.

Aan het hof is een muur met een waterval die door de jaren heen voor commotie heeft gezorgd. Het water hield veel bewoners 's nachts uit hun slaap maar het pleintje kreeg er overdag ook iets idyllisch door, het trok zwervers aan die er rustig hun biertje dachten te kunnen drinken. Sinds enige jaren geldt er een alcoholverbod, als je er met een open blikje bier wordt gezien door de politie krijg je zonder pardon een bekeuring.
De waterval stopt 's avonds met stromen.

Maar dan de Zuiderkerk
Het betreft hier een pseudo-basiliek die uit een middenbeuk en twee iets lagere zijbeuken bestaat. De topgevels aan de noord- en zuidzijde bevatten renaissance decoraties. Ongebruikelijk voor die tijd zijn de rechthoekige vensters.
De kerk is gebouwd tussen 1603 en 1611 door de Amsterdamse architect Hendrick de Keyser die er ook begraven werd toen hij tien jaar na het voltooien van de kerk overleed. Overigens kwam de kerktoren pas in 1614 klaar maar werd de kerk zelf reeds op Eerste Pinksterdag 22 mei 1611 in gebruik genomen.
Door de tijd heen is de kerk uiteraard gebruikt waarvoor hij gebouwd is; kerkdiensten.

Weetje 01
Er werden ochtenddiensten gehouden, dan was men er maar van af en had men nog een lange dag voor zich. Die diensten werden echter zo populair dat er geld voor de stoelen gevraagd werd, wat overigens grif betaald werd. Later werd dat weer afgeschaft.

Weetje 02
De kerk was niet populair onder de Amsterdammers, in ieder geval veel minder dan de Westerkerk en dat heeft alles te maken met de buurt, er woonden veel Joden. Die gingen uiteraard niet naar deze kerk en kerkgangers lopen niet graag een blokje om voor een kerkdienst.

Weetje 03
Pas in 1823 werd er een, relatief, klein orgel gebouwd.

De laatste decenia
Sinds 1929 is de kerk een beetje in het verdomhoekje terecht gekomen, bouwvalligheid was de reden van de sluiting in 1970, in 1979 kwam een ingrijpende verbouwing klaar waarna de gemeente er een informatiecentrum inrichtte waar voornamelijk nieuwbouwprojecten werden gepresenteerd.
Het Nationaal Historisch Museum zou in de Zuiderkerk worden ondergebracht maar door de bezuinigingen van het kabinet Rutte gaat dat niet door.

In de Tweede Wereldoorlog zijn er naast de fusillaties voor de deur van de kerk nog twee opmerkelijkheden de melden. De klokken van de kerk werden door de Duitsers uit de toren getakeld op één na en naar Duitsland gebracht om te worden omgesmolten tot wapentuig.
Die ene die mocht blijven hangen was (en is) de oudste klok van Amsterdam en dateert van 1511. Die bleef hamgen om de Duitsers te waarschuwen als er vijandige vliegtuigen aankwamen.

Ook werden er vermoorde Joden binnengebracht die later elders begraven zouden worden. Zoals ik al meldde kwamen ze niet ver want een groot deel van de lijken werden door de Duitsers in grote kuilen geworpen, vervolgens werden de kuilen dichtgegooid.

De Zuiderkerk is nu weer volledig te huur voor particuliere en zakelijke evenementen. Binnen herinnert niet veel meer aan het gebouw als kerk, ook al kun je er wel trouwen als je dat wilt.

De zerkenvloer
Monumentenzorg deed zijn naam weinig eer aan toen in 1988 de zerkenvloer grotendeels vernield werd door met zware materialen over de vloer te rijden en dwars door de vloer heen te boren. Onder de vloer lagen graven waar men ook doorheen is gegaan.
Toen men daarachter kwam heeft men beton gestort op de restanten. Voor de grote verbouwing die in 2000 moest beginnen schrokken experts van de plannenn want in plaats van het weghalen van het beton en restaureren van de zerkenvloer wilde men nog meer palen door de vloer rammen. Op het allerlaatste moment kon deze waanzin worden voorkomen.

Amsterdamse ondernemers, Vroom en Dreesmaan

Maar al voordat het tot een samensmelting van de handel kwam werkten de vrienden al samen. Ze kochten samen in zodat ze hogere kortingen konden bedingen. Na de ineenschuiving ging Vroom de geldzaken regelen en de administratie, Dreesmann richtte zich op de inkoop en de verkoop.

De formule was voor het publiek duidelijk, de prijzen stonden vast en er werd geen korting meer gegeven aan de kassa, iets wat tot die tijd wel gebruikelijk was. Ook mnoest er contant worden afgerekend, kope op de pof behoorde tot het verleden. Het publiek kon dit wel waarderen en al snel breidden de filialen zich uit.

Vroom en Dreesmann