Joodse spelling
Op de pagina 'cursus Amsterdams' tref je woorden aan die
uit het Bargoens komen maar veel is ook afkomstig uit het Jiddisch, over de spelling is nooit
discussie, die kan namelijk varïeren.
Overigens is Jiddisch iets anders dan Hebreeuws, beide talen hebben veel woorden toegevoegd aan het
'Amsterdams'.
Hebreeuws
Hebreeuws is de officiële schrijftaal van Israel, Iwrit is de spreektaal! Hebreeuws en Iwrit zijn samen
dus de Joodse taal, er is maar één Joodse taal. Jiddisch is een aparte taal, daarover straks
meer.
Of je nu mesjokke of mesjogge zegt en schrijft, het kan beiden. Hetzelfde geldt dus ook voor
gallish (gallisch), jatmous (jatmoes) en kwats (quatsch.)
Ook al waren er officiële spellingslijsten, de Joodse woorden werden er niet of nauwelijks
op vermeld omdat de gebruikersgroep te klein zou zijn.
Als je Hebreeuwse of Jiddische woorden wilde gebruiken dan maakte het voor de uitspraak niet uit
welke letters je gebruikte, dat spreekt voor zich, het verschil tussen de ene en de andere krant,
schrijver of uitgever bleek uit hoe je het woord opschreef.
Maar het gebruiken van niet authentiek Nederlandse woorden was ook popualir onder niet-Joodse
schrijvers, die hadden al helemaal geen idee van wat de schrijfwijze was want die kenden de meeste
woorden alleen van 'horen'.
In Nederland wordt de letter A in zowel gspreks- als gebedentaal vaak uitgesproken als O. Voorbeeld:
Hebreeuws – Baruch, terwijl men in het Nederlands zegt- Boruch.
Jiddisch
Jiddisch is een Germaanse taal, drie miljoen Joden spreken deze taal die met de letters uit het
Hebreeuwse alfabet wordt geschreven maar taalkundig is er geen enkel verband met het Hebreeuws.
Jiddisch is afkomstig uit Duitsland, de naam verklaar dat ook: Joods Duits --> Jid Disch --> Jiddisch.
Shalom
Shalom (vrede) of Shalom Lechem is waarschijnlijk het meest gebruikte woord in het moderne Iwriet, dat
men dagelijks gebruikt als men iemand begroet, zowel in spreek- als in schrijftaal. Ook het Arabische
deel van de bevolking in Israël groet op deze manier, alhoewel men onder elkaar dan meer het
Arabische woord Salaam Aleichem (vrede zij met U) gebruikt.
Ook als men elkaar weer gedag zegt, gebruikt men wederom Shalom met meestal de toevoeging "lehitraot"
wat tot ziens betekent.
De eigenlijke betekenis van het woord Shalom is zowel in het Hebreeuws/ Iwriet als Arabisch: vrede.
Binnen de Joodse religieuze tradities wordt het woord God niet uitgesproken, ook niet geschreven.
Over het algemeen duidt men God aan met "Ha Shem". Er bestaan meer dan vijftig woorden om God aan te
duiden, éé veel voorkomende is "Adonai"; mijn Heer.
Mogen niet Joden ook iemand begroeten met Shalom?
Verboden is natuurlijk een veel te zwaar woord maar over het algemeen is het niet gebruikelijk dat niet-Joden
en Joden elkaar begroeten met 'Shalom'. Dat heeft te maken met het geloof en met respect. Joden
wensen elkaar bijvoorbeeld een goede shabat toe door 'shabat shalom' te zeggen, of in het Jiddisch
'Gut Shabbes'. niet-Joden doen niet aan de Joodse Shabat. Shalom is ook een vorm van beleefdheid tussen
vrienden. Het komt dus zeker voor dat niet-Joden en Joden elkaar begroeten met Shalom maar dan kent men
elkaar of men heeft al eerder respect voor elkaar getoond.
Lechem is meervoud
lega is vrouwelijk en
lag is een mannelijke toevoeging.
Shalom lega kan dus net zo vaak voorkomen als Shalom lag en Shalom lechem.
Met dank aan mijn goede vriend Max van der Glas in Jeruzalem.
Jerusalem of Jeruzalem
Kan beiden, maar modern is met een 'z'. JeruSalem is de verouderde schrijfwijze die je dus vaak tegen zult
komen als je met oudere mensen schrijft.
Weetje
Joden spreken en schrijven de naam van God niet uit, daarom hebben ze veel benamingen voor God. Als ze aan
niet-Joden in geschrift duidelijk willen maken over wie ze het hebben dan schrijven ze zijn naam
zo: G.D
Henk van Mokum
Persoonlijk vind ik Henk van Mokum een van de meest authentieke zangers uit de Jordaan. Hij heeft
een vol geluid maar zingt ook zo lekker onvervalst plat Amsterdams.
Henk is niet alleen van de gevoelige snaar door nostalgische liedjes te vertolken maar ook zijn
'onder de bomen van het plein' is een nummer dat je meevoert naar het hart van de Jordaan.
RING