Sinterklaas in Amsterdam
Is dit nu een typisch Nederlands feest, waar vindt het zijn oorsprong en waarom vinden we het allemaal
zo prachtig om kinderen voor de gek te houden met een verklede man die dijkwijls nog een familielid blijkt
te zijn ook?
Sinterklaas (of beter, Sint-Nicolaas) is de hoofdrolspeler in een sage die drie weken duurt en zijn
hoogtepunt vindt op 5 december als het pakjesavond is en zijn dieptepunt de volgende morgen als de
goedheiligman in rook lijkt te zijn opgegaan.
Sinterklaas is een kinderfeest dat alleen in gebieden wordt gehouden waar Nederlands wordt gesproken.
Nederland, België, Suriname en de Antillen dus. En toch is de man geen Nederlander en woont hij in
Spanje terwijl hij daar toch echt nooit is geweest noch komt. Kan het nog gekker.
Zwarte Piet, het is niet anders
Sinterklaas wordt bijgestaan door wat helpers, die zijn allemaal zwart. Deze zwarte pieten zijn de laatste
jaren omstreden want een zwarte Sinterklaas en witte Pieten zou toch ook moeten kunnen. Nou, dat lijkt
me wat lastig uitleggen aan uw kind en er is vast wel iets anders te bedenken waar we ons druk over kunnen
maken.
Kinderen zetten hun schoen en als ze geluk hebben ligt daar 's morgens wat in. Sinterklaas rijdt met zijn
paard en pieten over de daken om via de schoorsteen presentjes voor de kinderen te droppen. In een boekje
van Jan Schenkman staan plaatjes waarin voor het eerst een Sint Nicolaas met zijn pieten over de
daken rijdt en 
cadeautjes door de schoorsteen werpen. Zeer waarschijnlijk heeft dit boekje uit 1850 model gestaan voor de
mythe dat zelfs door een brandende schoorsteen de pakjes ongeschonden in de schoentjes van de kinderen
terechtkomen.
De roe
Lijkt de roe bedoeld om stoute kindertjes te straffen, de waarheid is, zoals zo vaak, weer net even anders.
De pieten hebben een roe bij zich om de schoorsteen te vegen waar ze doorheen moeten, het zijn immers
meestal de pieten die het 'vuile' werk op moete knappen.
En die Klaas, was hij een Spanjaard of een Turk?
Sint-Nicolaas is geboren, getogen en gestorven in Turkije in 280 na Christus en bereikte de voor die tijd respectabele
leeftijd van 62 toen hij op 6 december 342 stierf en ter plaatse werd begraven. Hij staat te boek als een
vrijgevig man.
Zijn graf wordt zeven honderd jaar na zijn dood heimelijk naar Italië overgebracht als het gebied
door moslims wordt bezet. Het deel waar hij terechtkomt is van Filips de Tweede die ook Spanje
bestuurt, hieruit wordt afgeleid dat er gedacht wordt dat Sinterklaas in Spanje woont terwijl hij
daar dus nooit is geweest.
De mythe is nu dat Sinterklaas op 6 december jarig is en de avond ervoor geen cadeau's krijgt maar juist
geeft. In werkelijkheid is het dus zijn sterfdag.
De mythe wordt mede in stand gehouden om hem jaarlijks per boot aan te laten komen en om kinderen angst
te laten houden voor 'de zak van Sinterklaas' die vol stoute kindertjes zit en mee terug gaat naar
Spanje. Sint Nicolaas is patroon (beschermheilige) van de zeelieden, vandaar de stoomboot hoewel een
vliegtuig toch veel handiger zou zijn voor een man op leeftijd (!)
Katholiek! Dus ruzie met protestanten en moslims
De man is een heilige en zal vast nooit gewild hebben dat we zouden bakkeleien over zijn persoon en
geloof. In Amsterdam stoot men andere geloven niet voor het hoofd dus is de mijter van de
Amsterdamse Sinterklaas neutraal, het kruis is weggelaten.
In vroeger dagen moest Sint zelfs een paar jaar verstek laten gaan en het is nog maar amper honderd
jaar geleden dat in sommige delen van Nederland het feest niet op school gevierd mocht worden.
Vanaf 1480 komen er al Sinterklaasmarkten voor die op een gegeven moment door de aanhoudende Protestantse
protesten uit het straatbeeld verbannen werden. Het feest werd vervolgens alleen nog thuis gevierd. Pas
aan het eind van de negentiende eeuw mogen er weer straatfeesten worden georganiseerd.
Snoepgoed, niet geven, nee, gooien
Sint Nicolaas staat dus te boek als een vrijgevig man. De overlevering zegt dat hij 'met geld smeet', dat
zou een kostbare aangelegenheid worden. Omdat er vanuit Spanje veel zoete lekkernijen kwamen (en komen)
is het gooien gebleven maar de munten vervangen door snoepgoed.
Dit verklaart dus ook dat er vaak munten van chocolade tussen het snoepgoed zitten.
Kledij van de Sint
De mijter, staf en het gewaaad van de Sint is niet alledaags. Het doet zeer sterk denken aan de bisschoppen
van deze tijd, niet in de laatste plaats de Paus. Dit is ook niet zo verwonderlijk omdat Sint Nicolaas
katholiek is en bisschop. Met name bisschoppen droegen mutsen die de vorm hadden van de huidige
mijter. Bovendien dragen de Paus en zijn bisschoppen soortgelijke mijters.
De staf staat voor de kerk en symboliseert het herderschap dat uitgaat van de drager ervan. De mantel
is een rood gewaad waaronder de Sint van alles en nog wat kan dragen. In vroeger dagen was dat echter
voorgeschreven want de diverse onderdelen hadden ook een kerkelijke betekenis.
Leuk weetje, de letters, de nootjes, het strooien en de zak verklaart!
De huidige chocoladeletters waren ooit van zoet brood. Er werden namelijk cadeautjes aan kinderen gegeven
maar net als nu moest het wel een verrassing blijven. Tegenwoordig worden er ook pakjes verzameld en pas
op pakjesavond mag je die openmaken, vroeger werden de cadeautjes niet verpakt maar onder een doek of
in een sloop verstopt.
Om te weten wat voor wie was lag er een letter op de zak, die letters stonden voor de eerste letters van
de namen van de kinderen. De 'zak van Sinterklaas' komt hier dan ook vandaan, het was gewoon een sloop.
Het strooien van snoep heb ik deels als verklaard (de vrijgevigheid van de Sint) maar er is een tweede
betekenis. Als je iemand iets in zijn handen geeft weet hij wie het geeft, het was de bedoeling van Sint
Nicolaas om iets te geven zonder dat de ontvanger wist van wie het kwam.
Pepernoten worden verward met kruidnoten die harder en rond zijn, we noemen de kruidnoten pepernoten
en de echte pepernoten kennen veel mensen niet, zeker de kinderen niet.
Amsterdam, altijd bijzonder
Commercieel gezien kan de Sint het beste in de zomer binnenwandelen want de verkopen stijgen als de
goedgeefse man in het land is. Maar zo rond 15 november is toch wel de dag dat hij er moet zijn. Dat
is al meer dan zeventig keer zo gedaan sinds 1934.
Nadat enkele jaren het feestje bijna gedegradeerd was tot een arremodig samenzijn is de intocht in
Amsterdam nu de grootste ter wereld. Sinterklaas rijdt op zijn paard Amerigo door de stad, zijn
pieten delen snoepgoed uit aan de tienduizenden kinderen die uitgelopen zijn om een glimp van de
goedheiligman op te vangen.
Het programma is meestal als volgt:
Om 12.00 uur komt de Sint aan bij het Scheepvaartmuseum waar burgemeester Eberhardt Van
der Laan hem welkom heet
Om 13.00 uur vertrekt de stoet via de Prins Hendrikkade richting het Damrak
Om 14.00 uur passeert de stoet de Dam om verder te gaan via de Munt, het
Weteringcircuit en de Weteringsschans richting het Leidseplein
Om 15.30 komt de Sint aan op het Leidseplein
Om 16.00 uur houdt Sinterklaas een toespraak vanaf het balkon van de Stadsschouwburg waarna het feest
eindigt, voor die dag althans
Theater Carré
Toon gaf in 1963 zijn eerste one-man-show, uniek in de geschiedenis van het varieté. Publiek
en pers waren direct enthousiast. Deze succesformule zou later door onder andere Seth Gaaikema, Herman
van Veen, Paul van Vliet, Herman Finkers, Freek de Jonge en Youp van ‘t Hek in Carré
gekopieerd worden.
André van Duin behaalde in Carré grote succesen met zijn revuespektakels.
RING