Rapenburg en de Rapenburgerstraat
Ja, ik ben een stadsnomade, zo eentje die te vaak verhuisd is maar de stadsgrenzen nooit overschreden heeft
uit angst niet meer terug te kunnen. Van Noord tot Zuid, van Oost naar West, ik heb het allemaal gezien.
Niet dat het overal even fijn was maar toch, Amsterdam blijft Amsterdam.
Ik was zeventien, had net mijn eigen woninkie, gekraakt hok nog wel en de bouwval zelf tot een paleis
verbouwd. Ik bel die eigenaar op en zeg tegen hem "ik heb je woning betrokken maar ik wil wel huur aan
je betalen zodat ik een woonvergunning kan aanvragen". Tot mijn stomme verbazing zegt ie "prima, ik
kom vanavond lang". Voor tweehonderd pieken in de monat had ik een appartementje met aparte slaapkamer,
bad en wc in de keuken maar mensen, mensen, wat een feest. Prachtig uitzicht en midden in een
volksbuurt.
Maar ik zit er goed en wel net vijf maanden, vergeten te registreren bij de gemeente dus officieel woonde
ik nog bij mijn moeder, krijg ik een woning aangeboden! Het moet niet gekker worden, ik was net een maand
achttien en mijn tweede woning diende zich al aan. En raad eens wat, spiksplinternieuw. Vlakbij de Oude
Schans, op Rapenburg.
En ook hier, wat een uitzicht, over het water. Leuke buurvrouw ook, hoe ze heette ben ik vergeten.
Rapenburg
Rapenburg is een eiland dat ontstaan is door een stuk van het IJ droog te leggen, net als Uilenburg en
Valkenburg, ook van die aparte stukjes stad.
Rapenburg is al ruim vier honderd jaar oud, waarom het zo heet is onbekend. Het zou kunnen dat het komt van
de bewoners die hier goedkope groenten verbouwden die rapen werden genoemd. Ik woonde één
huis van de hoek van de Peperstraat, zowel Rapenburg als de Peperstraat zijn kleine straatjes die
eigenlijk alleen aan de achterzijde aan 'waterige' tijden doen denken. Zoals gezegd, ik had een riant
uitzicht, ik waande mij dikwijls kapitein op een schip.
Maar ook de naam Peperstraat en Foeliestraat doen nog herinneren aan de tijd dat Amsterdam ooit een
wereldhaven was.
De WIC, VOC en tal van houthandelaren oefenden hier hun bedrijvigheid uit, tot 1978 heeft hier nog
een grote houthandel met roots uit een ver verleden gezeten. De grootste straat die aan de oostzijde
grenst behoort niet echt tot het grondgebied van Rapenburg en heet toch de Rapenburgerstraat, vernoemd
dus naar het naastgelegen (schier-) eiland Rapenburg.
Anekdote
Ik woonde naast een pandje op Rapenburg waar onderin een Spaans restaurant zat, ik ben gek op mediterraans
eten, vandaar mijn voorliefde voor Spanje, ik kwam graag bij die toreador. Het voedsel was altijd prima en
na de Sangria rolde ik zo weer mijn flatje en bedje in.
Zit ik op een verjaardag, zegt een vent die ik verder niet ken. "Wat ik laatst meemaakte. We moesten wat
herstellen in de keuken van een Spaans restaurant. Hangt er een briefje op de deur dat als je de keuken in
wilde je eerst hard op de deur moest slaan. Waarom? Vraag ik aan de eigenaar, zegt ie "kijk maar
door het raampje", ik ram op die deur, zie ik meerdere grote ratten wegschieten in allerlei hoeken en
gaten."
Drie keer raden welk Spaans restaurant dat was, welke gemeentelijke instantie ik de volgende dag belde en
welke tent er een week later gesloten werd.
Manuel heb ik nooit meer gezien. Ik hou nog steeds van Spaans eten maar klop wel eerst op de keukendeur
voor ik tot bestellen overga.
Rapenburgerstraat
Dit straatje ligt niet op Rapenburg en komt er zelfs niet op uit. Verscholen achter de uiterst saaie
Valkenburgerstraat die vanaf de stad naar de IJtunnel leidt. De Waterloopleinmarkt moest eind
zeventiger jaren wijken voor de Stopera en werd tijdelijk verplaatst naar de Valkenburgerstraat/
Rapenburgerstraat, een groot succes werd dat niet.
Op de te strak geasfalteerde straat stonden witte lijnen getrokken waar de marktkooplui geen centimeter
buiten mochten komen. Er hing ook totaal geen sfeer. Uiteindelijk is besloten de markt dan maar langs de
Stopera terug te plaatsen, ambtenaren wilden dat liever niet maar het was een compromis voor het feit dat de
markt flink was ingekort en tanende was.
Bekende buurtbewoners
Andries van Wezel
Andries van Wezel werd geboren in de Rapenburg-buurt, hij kwam uit een arm Joods gezin. Hij leerde het
vak van diamantbewerken en werkte zich op tot juwelier. Hij ging kunst verzamelen en liet zijn gehele
collectie na aan het Rijksmuseum toen hij in 1921 overleed.
Veel van zijn stukken worden daar nog altijd tentoongesteld.
Kerwin Duinmeijer
Op 20 augustus 1983 stak de toen 16-jarige skinhead Nico B. de 15-jarige Antilliaan Kerwin Duinmeijer
dood. Deze moord zou de geschiedenis ingaan als de eerste racistische moord na de Tweede Wereldoorlog. Kerwin
kwam veel in de Rapenburgbuurt.
Ieder jaar wordt zijn dood herdacht en wordt er stilgestaan bij het aanwakkerende racisme. In het Vondelpark
staat een beeld ter nagedachtenis aan Kerwin.
Sientje
Sientje Abram werd op 23 februari 1931 in de Rapenburgerstraat geboren, op 10 september 1942 werd zij
door de nazi's in Auschwitz vermoord. Zij is een van de 331 vermoorde kinderen uit de Rapenburgerstraat.
Guus Luijters schreef er een prachtig boek over: Sterrenlied.
De Valkenburgerstraat is nu totaal volgebouwd met woningen en winkels, ik kom er nooit. Het is er kil maar
de mensen die er wonen zullen het als een echt en hecht buurtje ervaren. Die kennen de buurt niet van
vroeger dus dat snap ik ook wel.
Weetje
Op de hoek van de Peperstraat en Rapenburg zit een winkel die voor de film 'De IJssalon' gebruikt werd
als locatie. Het pandje waar ik in woonde was nieuwbouw en moest daarom tot vier meter hoogte worden
betimmerd met hout omdat het niet in het straatbeeld pastte van de Tweede Wereldoorlog.
Meer over de IJssalon Koco kun je lezen op de site van
De Dokwerker.
Jodenbuurt
Rapenburg was geen chique buurt in de oorlog, het was meer de achterbuurt van de Jodenhoek. Er woonden veel
arme gezinnen, vaak met meerdere of grote gezinnen op een kleine woning.
Als voorbeeld van de wreedheden, begaan door de nazi's in de Tweede Wereldoorlog, hieronder de namen van
de mensen die op Rapenburg 80 II woonden en werden vermoord:
Ruben Neeter
Geboren 22 april 1902
Vermoord in Sobibor, 4 juni 1943
Vader
Sara Neeter-Smeer
Geboren 16 september 1905
Vermoord in Sobibor, 4 juni 1943
Moeder
Samuel Neeter
Geboren 16 juni 1927
Vermoord in Sobibor, 4 juni 1943 (15 jaar)
Zoon
Louis Neeter
Geboren 30 september 1928
Vermoord in Sobibor, 4 juni 1943 (14 jaar)
Zoon
Alida Neeter
Geboren 11 april 1931
Vermoord in Sobibor, 4 juni 1943 (12 jaar)
Dochter
Israel Neeter
Geboren 8 augustus 1935
Vermoord in Sobibor, 4 juni 1943 (7 jaar)
Zoon
Mart Smeets
Smeets is professioneel basketballer geweest en niet onverdienstelijk ook. Grotere faam maakt hij dus door
het presenteren, maar ook zijn boeken vinden gretig aftrek bij een groot publiek, Smeets weet altijd handig
in te spelen op actualiteiten of maakt die zelf.
Bekend zal zijn dat Smeets een vriendje is van Lance Armstrong, de fietsende ex-kankerpatiënt die tijdens
zijn operatie niet verdoofd werd maar per ongeluk een commercieel virus ingespoten kreeg waardoor hij vanaf
zijn rentree in de wielersport over een super verkooptalent bleek te beschikken.
RING