De Joodse zuurkar Mail Jopie Loos Tumblr 4 Mokums in Englsih Googl+ Mokums op Twitter Videos Amsterdam Mokums op Instagram Deurmat


In Oosterse landen is eten op straat onderdeel van de cultuur. De maag heeft zich daar aangepast aan de omstandigheden want als ik kawaok eet kan ik gelijk 't eerste 't beste schijthuis opzoeken. Nu ben ik toch al niet zo gek op gebakken bosrat (want dat is kawaok namelijk), maar alles wat op straat ligt de dampen lijkt spontaan te gaan bewegen als ik er lang naar kijk.

Een Nederlandse 'straateettraditie' is er eigenlijk niet, dat heeft alles te maken met religie. Vooral de protestanten maar ook katholieken moesten niets hebben van het buitenshuis nuttigen van voedsel want de Heer moest vooraf netjes bedankt worden en dat doe je niet waar vreemden bij zijn.
Er waren wel venters in Amsterdam die fruit op de kar hadden wat ook direct gegeten werd. Dit was echter een doorn in het oog van gelovige Amsterdammers die gingen klagen bij de gemeente. Daarop kwam het in 1913 tot een ventverbod voor de zondag. Althans, als er een kerk in de buurt stond. Elders mocht het dan weer wel.

De straatventer was populair, immers, hij bracht wat je iedere dag nodig had bij je thuis. In de periode tussen de Eerste en de Tweede Wereldoorlog brachten zo'n 6.500 handelaren hun, voornamelijk, levensmiddelen op straat aan de man.
Onder hen waren veel Joodse venters.

Joodse handel op straat
Joden zijn door de eeuwen heen wel vaker het pispaaltje geweest, maar ook in de dertiger jaren toen de SDAP van Adolf Hitler steeds meer voet aan de grond kreeg in Duitsland en in Nederland de NSB groeide in aanhang kregen Joden het steeds lastiger met het vinden van werk.
De straathandel was voor veel Joden dan ook de enige uitweg. Joden hadden zelf ook geen moeite met het eten op straat, mede doordat de meeste Nederlandse Joden in Amsterdam woonden ontstond er een eetcultuur die zich deels op straat afspeelde en dus totaal anders was dan in andere Nederlandse steden.

Typisch Joods kan de handel in zuur worden genoemd. Praktisch alle zuurkarren in Mokum werden gedreven door Joden.
Specialiteiten als zure haring, uitjes in wijnazijn, pekelaugurken, picallilie, komkommer in het zuur, rolmops, citroen in de azijn, watergruwel, ingemaakte krootjes, stukjes gekookte lever en leverworst in het zuur en ingelegde eieren waren culinaire lekkernijen Amsterdamse zuurkraam dertiger jaren die verkocht werden. In de Jordaan, immers, Amsterdamse volksbuurt bij uitstek, was relatief gezien de minste weerstand tegen Joden en hun handel. De Joodse zuurkar was hier dan ook vaak te vinden. De Jordanees 'leefde' en at graag op straat.

Koeketer
De Amsterdamse eetcultuur lijkt dus een andere dan die in andere Nederlandse steden maar ik denk dat dat tegenwoordig niet meer op gaat. Misschien dus in het interbellum van de vorige eeuw maar in een wat verder verleden zien we eenzelfde patroon.
Amsterdammers kregen vijfhonderd jaar geleden de bijnaam 'koekters' omdat er op straat koekkramen en -karren stonden. Toen de protestanten de katholieken uit Amsterdam verdreven werd de handel van koek op straat verboden.

Zuurjoden
Eigenlijk meer een scheldwoord dan een koosnaam, maar wel realiteit. De Joodse zuurventers werden zuurjoden genoemd. Zij brachten het zuur mee uit Oost-Europa, waarschijnlijk waren zij ook de eersten die leverworst in zuur inlegden om de worst langer houdbaar te houden.
Op zondag kwam de zuurjood door de straat, zo tijdens etenstijd. Iedereen kwam dan naar buiten met een schaaltje om dat vol te laten scheppen. De verkoper schatte dan in hoeveel je had en betalen moest. Geteld of gewogen werd er in die tijd niets.

Overigens zat er niets anti-semitisch achter dat 'zuurjood', iedereen noemde hem zo en er werd ook geen aanstoot aan genomen. Zo had je in die tijd ook de boekenjood en de voddenjood. Minder bekend en gebruikt zijn benamingen als sinaasappeljood, linnenjood, hoedenjood, kleerenjood, lapjesjood, loterijjood, persjood, schoenenjood, zoetjood, sponzenjood, en wisseljood.
Toch werden dit soort typeringen na de oorlog in een andere daglicht geplaatst en werd het gebruik ervan gezien als denigrerend en beledigend.
Helaas zie ik op het Internet dat dit woord een soort van tweede jeugd doormaakt, alleen wordt het nu wel als een scheldwoord gebruikt. Met name Job Cohen wordt nog wel eens een 'zuurjood' genoemd. Niet netjes en het doet afbreuk aan de betekenis van het woord voor de oorlog.

Tegenwoordig
Kooplui die van deur tot deur gaan zijn uitgestorven maar op veel hoeken, pleinen en markten staan nog viskramen die ook zuur verkopen. Puur zuurkarren en -kramen zijn er niet meer. Op de Amsterdamse Albert Cuypmarkt staat nog wel Chris' Zuurkraam maar die verkoopt al lang niet meer alleen zuur.

Lees ook: TIEN TIPS TEGEN BRANDEND MAAGZUUR (externe link)

BLAADJES OVERZICHT + DISCLAIMER

Zelf leverworst maken

Voor een goede leverworst kun je spek van de rug en de nek van een varken kopen maar er ook gehakt voor gebruiken.
Ik noem het hier 'varkensvlees'.

Kook de lever en het varkensvlees met het bouillonblokje.

>>> LEVERWORST

in 't Huisie Bijzonder Wat te zien/ doen? Muziek Geschiedenis Evenementen Crimininaliteit Rondom de stad
JOPIE LOOS 9 straatjes ArenA Accordeon Aardappeloproer Canal Parade Baantjer Amstel
INGEZONDEN 10e straatje Bioscopen André Hazes Aletta Jacobs Grachtenrace Bargoens Bakkum
LINKS Ajax Brouwerijen Artiesten Anne Frank Hartjesdagen Bomaanslag Bloemenveiling
NIEUWSBRIEF Amsterdammertjes Buurten Beste zanger Bredero Jordaanfestival Bram Moszkowicz Fietsen
WEBRING Begijnhof Condomerie Danny de Munk Bijlmermeer Koninginnedag Kees Houtman Kaasmarkt
Bruggen Entertainment Draaiorgels Diamanten Koopzondag Dino Soerel Markermeer
Mokums Carré Gevels Dries Roelvink Domela Nieuwenhuis Marathon Driehoek Muiderslot
AT5 Centraal Station Gevelstenen Drukwerk Henri Polak Sail Gerard Spong Pampus
Bekenden Coffeeshops Gokje wagen Henk Poort Hippies Sinterklaas Haring Arie Stadsstranden
Burgemeester Daklozenkrant Hofjes Henk van Mokum Hongerwinter Trouwlocaties Holleeder Volendam
Dialect De barbier Kerken Hoesjes Jan Schaefer Uitmarkt Jakkie Stroek Zaanse Schans
Het Parool Duivelseiland Kinderboerderijen Johnny Jordaan Jodenjacht Oscar Hammerstein Zandvoort
Humor Etymologie Krul (pisbak) Koos Alberts Kasteel van Aemstel Café's Pistolen Paultje
Nachtburgemeester Gay Amsterdam Markten Leen Jongewaard Koopmansboek 2 Zwaantjes Politie Vervoer
Lommerd Grachten Massages Leo Fuld Lieverdje In 't Aepjen RaRa Auto
NZ-Lijn Heineken Musea Paar apart Michiel de Ruyter Baantjer café Red Light Fiets
Producten Hells Angels Paleis Parels Minirok De 3 Fleschjes Rinus Vet Fietstaxi
Stadsdelen Herman Brood Parken Ramses Shaffy Multatuli De Druif Stanley Hillis Jachthaven
Stopera Jacob Hooy Pleinen René Riva Niod De Dokter Steve Brown Lopend
Straatnamen Johan Cruijff Poorten Robert Long Nostalgie 't Hooischip Willem Endstra OV
Tante Betje Kerkorgels Poptempels Rooie Sien OS 1928 De Jordaan Yab Yum Schiphol
Theo van Gogh Kraken PTA Smartlappen Over Amsterdam 't Mandje Zwarte Joop Taxi
Typisch Mokum Majoor Bosshardt REM eiland Straatmuziek Paleis voor Volksvlijt De Ooievaar Witkar
Mata Hari Rondvaart Tante Leen Palingoproer Papeneiland
Mijn plekkies Max Tailleur Schaatsen Tante Na Rembrandt Rooie Nelis De grote vier (of 5) Eten uit Mokum
Beethovenstraat Oorlam Sluizen Ton van Duinhoven Stadsbranden Wijnand Fockink Mulisch (H.) Broodje bal
Boekenwinkels Plat praten Stadswandeling Truce Speyck Stadswapen De Wildeman Reve (G.) Broodje Boljeri
Bosplan Simon Carmiggelt Straatkunst Willeke Alberti Trams Wolkers (J.) Broodje halfom
DeLaMar Truus Trompert Tatoeages Willy Alberti Video's Diversen Hermans (W.F.) Broodje kroket
Elandsgracht Vondelpark Theaters Wim Sonneveld VOC Auto ellende Hella Haasse Broodje mokum
Gemeente archief Walletjes Trouwlocaties WIC Emigreren Cement
Haarlemmerstraat Werelderfgoed Tulpen Da's apart Joodse spelling Duivekater
Helmersbuurt Westertoren Vissen Carice van Houten Uit eten Jordaan museum Haringkie happen
Jordaan Wonen Wandelen Dubbelspion? Johannes van Dam Magisch-realisme Hete bliksem
Koffiehuizen Zeurkousen Zwemmen Gogomobiel Nieuw Amsterdam Joodse kippensoep
Nieuwmarkt Nieuw liefdesliedje Over hout Leverworst
Plantage Nozems Sterk merk werkt Mokumse luilakbol
Rapenburg Paleis Weemoed Verdwenen straen Ossenworst
Staalbuurt Wapen van A. Voor de lijn Stoofvlees
The Movies Wilhelm Hibbeln Voorkom katers Surinaams eten
Waterlooplein Wentelteefjes
Zuiderkerk Zeebonk
Ook 'n website? Ziekenhuizen Unieke winkeltjes Zoekertjes Canon van Amsterdam Evenementen Begraafplaatsen Draaiboek gemeente

WEBRING

copyright 2009/ 2010/ 2011/ 2012/ 2013/ 2014/ 2015/ 2016/ 2017/ 2018 MokumsNL